Pożytek z kozy Koza zawsze wydawała mi się wzruszającym zwierzęciem. Jej lekko załzawiony wzrok sugerujący stan zamyślenia lub nawet innych wyższych uczuć powodował, że budziły się we mnie ludzkie odruchy i nawet zastanawiałem się czy nie kupić kilku kóz, by zamieszkały z nami na wsi. Trudno jednak hodować zwierzęta (nawet tak samodzielne i odporne na trudne warunki jak kozy) mieszkając więcej w mieście niż na wsi. Pozostawało mi więc tylko odwiedzanie pobliskich kozich ferm, by choć popatrzeć na rozbrykane koźlęta i bardziej stateczne ich matki. Często wówczas zastanawiałem się nad tym dlaczego człowiek niemal od zarania dziejów hodował kozy. Jaki jest z nich pożytek? Jedni twierdzą, że skóra na delikatne zamszowe kurtki. Ale kto by chciał obdzierać piękne zwierzę ze skóry! No to mleko – zdrowe i smaczne. Znów nie wszyscy z tą oceną się zgadzają. A więc pozostają sery. I te mają wielu zwolenników. A ponieważ i ja się do nich zaliczam, to poświęcę trochę miejsca opisanie tego, co kozy mi dostarczały a ja z wielkim smakiem zjadałem.
 
Najpierw jednak trochę historii. Myślę bowiem, że mało kto wie, iż w Polsce niemal do końca XVIII wieku pito i przetwarzano głównie mleko kozie oraz owcze. Dopiero w XIX wieku rozpoczęto systematyczne korzystanie z mleka krowiego.
 
Dziś wiemy dzięki licznym badaniom, że mleko kozie jest skarbnicą minerałów: wapnia, potasu, fosforu i magnezu. Ale największe zalety mleka koziego wynikają ze specyficznej, odmiennej niż w mleku krowim budowy białek i tłuszczów. Krótkie łańcuchy tłuszczowe sprawiają, że są one łatwiej przyswajalne. W dodatku kozie mleko jest naturalnie homogenizowane. Białko zaś zawiera mniej tego rodzaju kazein, które bywają przyczyną alergii tzw. skazy białkowej, natomiast więcej aminokwasów z siarką, wapniem, fosforem i potasem, wprost niezbędnych do budowy kośćca.
  
Dietetycy polecający mleko i sery kozie twierdzą, iż produkty kozie mogą być skutecznym środkiem leczniczym w chorobach przewodu pokarmowego, płuc, A nawet przypisuje się im nawet właściwości antyrakowe. Wierzę w to głęboko a potwierdza te teorie mitologia grecka. Wystarczy przypomnieć historię ukrytego na Krecie Zeusa, którego swoim mlekiem karmiła koza Amaltea. I tak koza okazuje się być zwierzęciem boskim.
 
Teraz, po tym historyczno medycznym wykładzie mogę z czystym sumieniem przystąpić do opisania paru posiłków, które– pozostawiły w mojej pamięci niezatarty ślad. Język, podniebienie i kubeczki smakowe tęsknią do tych spotkań. Na pierwszy ogień Cabecou du Perigord. Ten wybór spowodowała nazwa kojarząca mi się z wybitnym smakoszem doby napoleońskiej biskupem i ministrem spraw zagranicznych, aforystą, uwodzicielem i wielkim łapówkarzem czyli Charlesem Maurice Talleyrand du Perigord. Ów książę po uczcie zawsze ale to naprawdę zawsze sięgał po sery. Oczywiście kozie z rodzinnych stron. Jeśli on to lubił, to oczywiście warto spróbować – pomyślałem. I nie żałuję. Małe krążki Cabecou znikały w moim gardle a po nich pozostawał silny, bardzo charakterystyczny zapach. Można go było spłukać tylko dobrym winem z sąsiedztwa czyli (w tym przypadku) gigondas z Doliny Rodanu.
 
Nie ograniczyłem się oczywiście tylko do tego jednego koziego serka. Jadam i inne bardzo często. Zwłaszcza na śniadanie lub na deser na zakończenie kolacji. Amatorom słodyczy zaś doradzam kozi twarożek z kilkoma kroplami miodu. Najlepiej spadziowego. Myślę, że i Zeus na koniec posiłku zajadał się takim przysmakiem. Dla mnie zaś to po prostu ambrozja! Piotr Adamczewski